ΕΚΘΕΣΗ
ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ-ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ-ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ

Dimitra Siaterli
Pandolfini Giuseppe
Magda Siamkouri
Γιώργος Γιομελάκης
Kallirroi Katsafana

Ομαδική Έκθεση
στην μνήμη της ΒΑΣΩΣ ΚΑΤΡΑΚΗ
24/3 - 24/4 /2020
EPsilon Art Gallery
Επιμέλεια - Πρόταση
ΧΡΗΣΤΟΣ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗΣ

EPsilon Art Gallery, Loutraki
Μέλος του Πανελληνίου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης (ΠΣΑΤ)
Παναγίας Γιάτρισσας12
Loutraki, Korinthia, Greece
Κλήση 697 787 8481

ΧΡΗΣΤΟΣ Ν . ΘΕΟΦΙΛΗΣ
ΒΑΣΩ ΚΑΤΡΑΚΗ
Η κόρη του Γιώργη Λεονάρδου και της Θεοδώρας Σαρλή, Βάσω Κατράκη, γεννημένη στις 5 Ιουλίου 1914 στη στεριά και θάλασσα, στο νησάκι του Αιτωλικού το αποφάσισε..
«Πώς έγινε έτσι άξαφνα αυτό, δεν το κατάλαβα. Χίλιες καμπάνες χτυπήσανε μέσα μου, κι έχασα τον κόσμο. Από τότε, δεν είχα τίποτε άλλό στο μυαλό μου νύχτα και μέρα. » Β. Κ.
… Γράφεται το 1936 στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με Καθηγητές τούς Παρθένη και Κεφαλληνό.
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΥ
«Ο Κεφαλλήνιος (1894-1957) ήταν πολύ διαβασμένος και σοφός άνθρωπος. Εκεί καταρτίστηκα θεωρητικά, γιατί ως τότε μόνο η εμπειρία με καθοδηγούσε. Είχε όλον αυτόν τον θεωρητικό εξοπλισμό και τερατώδη μόρφωση και ενίσχυε όλη την διδασκαλία του με διάφορα βιβλία που έφερνε στο εργαστήριο.» Β. Κ.
ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Με πρόταση Κεφαλληνού, ο Σύλλογος καθηγητών της ΑΣΚΤ αποφασίζει τη δημιουργία «διαφημιστικών πινάκων εθνικής σκοπιμότητος», για την εμψύχωση του λαού. Οι σπουδαστές αρνούνται…
«Εμείς τότε, ήμασταν αντιμιλιταριστές, ακολουθώντας τη "γραμμή" του Ριζοσπάστη. Ο Κεφαλληνός τράβαγε τα μαλλιά του για να μας εξηγήσει πως ο τότε πόλεμος ήταν αμυντικός και όχι κατακτητικός κι ότι παίζαμε το παιχνίδι των φασιστών. Εμείς, επειδή ακολουθούσαμε λαθεμένη καθοδήγηση, τραβάγαμε στις αφίσες μια γραμμή την ημέρα. Ύστερα όμως μας μήνυσαν πως κάναμε λάθος γιατί μας καθοδηγούσε ένας δεύτερος Ριζοσπάστης που έβγαζε η Ασφάλεια. Από τη μια μέρα στην άλλη αλλάξαμε τακτική, πέσαμε με τα μούτρα στη δουλειά και σύντομα τελειώσαμε τις αφίσες» Β.Κ.
Τις αφίσες εγκρίνει ο Μεταξάς και «για τους στρατιώτες» της Βάσως(1914-1988), «έδωσες εσύ;» του Α. Τάσσου (1914-1985), «έλα να τα πάρης» του Κώστα Γραμματόπουλου (1916-2003), τυπώνονται δέκα χιλιάδες.
ΚΑΤΟΧΗ
Το 1942 η Κατράκη συγκαταλέγεται στα μέλη του ΕΑΜ Καλλιτεχνών.
Χαράζει σε όρθιο ξύλο για προκηρύξεις και αφίσες. Αποφασίζει να επιστρέψει στο Εργαστήριο Χαρακτικής μολονότι πτυχιούχος - αποφοίτησε το 1940. Ο Κεφαλληνός, έχει διαθέσει το Εργαστήριο και κατευθύνει τους μαθητές του στην αντίσταση. Υπήρχε διάχυτη η φήμη ότι το Εργαστήριό του αποτελούσε φωλιά κομμουνιστών.
«Τι να πρωτοπώ για την Κατοχή; Μέσα στο εργαστήριο της χαρακτικής τυπώναμε ένσημα του αγώνα, κάρτες με επικαιρότητα και αφίσες ακόμα. Εκεί βρίσκαμε ζεστασιά, υλικά, μοντέλα και πάνω απ’ όλα τη συγκατάθεση του δασκάλου που μας κοίταζε και έλεγε μόνο "προσέχετε". Κατά βάθος θα καμάρωνε. Οργανώθηκε μια πλατιά ομάδα καλλιτεχνών που δουλεύανε για όλες τις ανάγκες της αντίστασης. Αυτή η ομάδα είχε μεγάλη δράση στο κέντρο της Αθήνας και οι συνοικίες είχαν τις δικές τους καλλιτεχνικές ομάδες Υπήρξε εποχή που οι τοίχοι της Αθήνας ήταν σαν ταπετσαρίες απ’ τις αφίσες, η κάθε συνοικία είχε και τα δικά της τα συνεργεία» Β.Κ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ… οδηγηθήκαμε λάθος
«Καθημαγμένη, ματωμένη, προδομένη στάθηκε η δικιά μου γενιά. Όλα μας πήγανε κόντρα. Και ύστερα από αυτά προσπαθούμε να σταθούμε όρθιοι ανάμεσα σε ερείπια, σε σκελετούς, σε σκοτωμένους και σε ήρωες. Εμείς, η δικιά μας η γενιά, με τα ίδια της τα χέρια, καθώς λέει η Αντιγόνη, κατεβάσαμε στον Άδη και τους σκοτωμένους μας και τους ήρωές μας. θυμάμαι όταν πρωτοήρθα στην Αθήνα να σπουδάσω. Έφυγα από την πατρίδα μου με την πίκρα και την αίσθηση ότι εκεί πέρα ο άνθρωπος του μόχθου βασανίζονταν από τη χαμοζωή, από το μεροκάματο της πείνας και του τρόμου. Να λοιπόν το πρώτο όνειρο, η μεγάλη αγωνία, οι αρχικοί αγώνες -ενάντια στην κοινωνική αδικία και εκμετάλλευση. Από την άλλη η δικτατορία του Μεταξά και του Γεωργίου, το στυγνό κράτος της Τετάρτης Αυγούστου κι αμέσως μετά η δύσκολη και αδίσταχτη γερμανοϊταλική Κατοχή. Αποδώ ξεκινάει το άλλο μέρος του ονείρου, το μεγάλο αίτημα της γενιάς μου -η Αντίσταση και η πάλη για την ελευθερία. Στην πάλη αυτή για την κοινωνική δικαιοσύνη και την ελευθερία, η γενιά μου δεν έδωσε μονάχα τον καλύτερο εαυτό της, αλλά ό,τι είχε και δεν είχε. Κι όχι μονάχα τη ζωή της κι όχι μονάχα το αίμα της -αλλά και το όνειρο και την ύπαρξή της. Η "επανάσταση" της όμως εκείνη σκεπάστηκε ξαφνικά από νεκρούς και ερείπια. Και μαζί, από την απογοήτευση ότι οδηγηθήκαμε λάθος. Και στο τέλος μας είπανε και προδότες και μας ρίξανε στη χάψη» Β. Κ.
ΜΗΤΡΑ ΧΑΡΑΞΗΣ… ψαμμίτης λίθος
«διερευνώντας τους παραδοσιακούς τρόπους χάραξης πάνω στα καθιερωμένα υλικά, όπως στο όρθιο και στο πλάγιο ξύλο, στο χαλκό κλπ., ένιωσα σιγά σιγά να εξαντλούνται οι εκφραστικοί τρόποι που ταίριαζαν στην ιδιοσυγκρασία μου. Στην περιπλάνηση των αναζητήσεών μου για το υλικό που θα εκπλήρωνε τις εκφραστικές μου ανάγκες, στάθηκα στον ψαμμίτη λίθο, που με την αδρή του επιφάνεια και την αδιερεύνητη περιοχή του, μου άνοιξε το δρόμο για τα μεγάλα σχήματα και στη βαθιά κι ελεύθερη χειρονομία. Η επαφή μου με την τραχιά αυτή κρητική πέτρα με οδήγησε και στην αναζήτηση καινούριων εργαλείων. Ο μαστρακάς και τα καλέμια των γλυπτών με βοήθησαν σ' αυτό. Με βαθιές εγκοπές, με σκληρά γδαρσίματα, με απότομα ή ελαφρά περάσματα από τα μαύρα στ’ άσπρα κι αντίθετα, προσπάθησα να κατακτήσω την άγνωστη γλώσσα του καινούριου αυτού υλικού και να του αποσπάσω τα μυστικά, που θα βοηθούσαν στην έκφραση των αναγκών μου» Β. Κ.
ΒΑΣΩ ΚΑΤΡΑΚΗ…(5 Ιουλίου 1914 -27 Δεκέμβρη 1988)
Το έργο της εμπεριέχει την στιβαρότητα του σχεδίου των νεκρικών πορτρέτων της πόλης της Αιγύπτου Φαγιούμ. Την φόρμα των γλυπτών του Αλμπέρτο Τζιακομέτι (Alberto Giacometti, 1901 - 1966) που δεν επιδιώκει να δείξει την ανθρώπινη φιγούρα αλλά τη σκιά της. Την θρησκευτική γυμνότητα των κυκλαδικών ειδωλίων και όλα μετουσιωμένα ως επιτάφιες λίθινες στήλες σε τύμβο θλίψης ερείπιων και ηρώων.
Βάσω Κατράκη της λιμνοθάλασσας παιδί, ενταγμένη στα κοινωνικά κινήματα και ελεύθερη συνάμα, μας μεταφέρει στην τέχνη με επική εικαστική αφήγηση και όχι κομματική στρατευμένη γραφή πειθαρχεία. Η τέχνη δεν είναι υπόθεση ταξική αλλά αίσθηση και έκφραση των κοινωνιών και του πολισμού τους. Έτυχε στις αγωνίες της να συνομιλήσει με τον ψαμμίτη λίθο και αυτός να της παραδοθεί ως μήτρα χάραξης…έτσι το θέλει η έκφραση να συναντιέσαι, να σε ταξιδεύει, να την ταξιδεύεις και να χάνεται ή να παραμένει ως μοίρα ….η Κατράκη δεν δεσμεύεται στον αριστερό στοχασμό της εποχής της, καταθέτει επιτύμβια απογοήτευσης, του «οδηγηθήκαμε λάθος». Διατηρεί τις εκτυπωτικές λίθινες μήτρες (ενώ όταν καθορίζεται ο αριθμός αντιτύπων, η μήτρα αχρηστεύεται για να αποφευχθούν τα κλεψίτυπα) και μας καταδεικνύει ότι αυτό είναι το έργο της όπως οι αρχαίοι σφραγιδόλιθοι και επιγραφές- τα πρώτα χαρακτικά έργα του ελληνικού πολιτισμού.
ΧΡΗΣΤΟΣ Ν . ΘΕΟΦΙΛΗΣ

Επιμέλεια - Πρόταση
ΧΡΗΣΤΟΣ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗΣ

EPsilon Art Gallery, Loutraki
Μέλος του Πανελληνίου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης (ΠΣΑΤ)
Παναγίας Γιάτρισσας12
Loutraki, Korinthia, Greece
Κλήση 697 787 8481

Dimitris Sevastakis-Christos Santamouris
Antonis Giakoumakis-Yiorgos Theodorou
Thanasis Rahoutis
Vicky Tsalamata-Nikolas Christoforakis
Canuto-Giorgos Feretos
Antonis Larios-Panos Kokkalis

Ομαδική Έκθεση
ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ
10 -30 Σεπτεμβρίου 2020
EPsilon Art Gallery
Επιμέλεια - Πρόταση
ΧΡΗΣΤΟΣ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗΣ

EPsilon Art Gallery, Loutraki
Μέλος του Πανελληνίου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης (ΠΣΑΤ)
Παναγίας Γιάτρισσας12
Loutraki, Korinthia, Greece
Κλήση 697 787 8481

ΧΡΗΣΤΟΣ Ν . ΘΕΟΦΙΛΗΣ
Γιώργος Μπουζιάνης (Αθήνα, 1885 – Αθήνα, 23 Οκτωβρίου 1959)

«Η αισθητική επιβάλλεται από μια βαθύτατη αναγκαιότητα, δεν είναι ζήτημα απόφασης και εκλογής»
Γιώργος Μπουζιάνης
Βιολογία, κοινωνιολογία, ψυχολογία, αισθητική, λέγεται, είναι δυνάμεις προσέγγισης του καλλιτέχνη, προσφέροντας την ανάγνωση των κρυμμένων πληροφοριών και των ουσιαστικών αιτιών που μετασχηματίζονται σε έργο. …θα πρόσθετα, σημαντικότερο είναι, το να έχει βουτήξει ο γράφων τα ακροδάκτυλά του στα υλικά της τέχνης για να την προσεγγίσει…οι καλλιτέχνες μιλούν με κωδικούς χειρονομιών και επιφωνημάτων της συντεχνίας και αυτό ναι μεν φτωχαίνει την επιδερμίδα μα ποτέ την τέχνη στο μεδούλι της. Να τόπος ιερός συνομιλίας, αν αποζητάς να σπάσεις κωδικούς …τα αλλά στην ανεπάρκειά τους σε χρίζουν σε παρόντα χρόνο κοτζαμπάση των τεχνών με λόγο αδιέξοδο και ποτέ σε μέλλοντα ... Στα νοήματα των λέξεων και των επιστημών δεν θα συναντήσεις την μαγεία της πράξης…
Ο Γιώργος Μπουζιάνης με καταγωγή από τα Μπουζιανέικα της Τρίπολης μαθήτευσε από το 1900 και για επτά χρόνια στην Σχολή Καλών Τεχνών στους Ροϊλό, Λύτρα, Βολανάκη, Ιακωβίδη. Τον Οκτώβριο του 1907 ο γιατρός Χαραμής, του παρέχει 80 μάρκα μηνιαίως για σπουδές στο Μόναχο και στην Ακαδημία Τεχνών στον Όττο Ζάιτζ. 1914 Βερολίνο κοντά στον ιμπρεσιονιστή Μαξ Λίμπερμαν. 1924 συμβόλαιο με την γκαλερί Μπάρχφελντ. 1929-1932 με οικονομική στήριξη της γκαλερί διαμένει στο Παρίσι.
Οκτώβριος 1935 στην Ελλάδα - κυβέρνηση Παναγή Τσαλδάρη. Ο Γιώργος Μπουζιάνης επιστρέφει. Ο αρχιμανδρίτης της ελληνικής κοινότητας του Αϊχενάου του παρέχει δυο συστατικές επιστολές του πρέσβη στο Βερολίνο Αλέξανδρου Ρίζου - Ραγκαβή και ένα επίσημο έγγραφο-πρόσκληση του Α’ γραμματέα Αχιλλέα Κύρου για να έλθει στην Ελλάδα προς αποφυγή στράτευσης… Έχει αποκτήσει την γερμανική υπηκοότητα.
Ο Γιώργος Μπουζιάνης ερχόμενος αποζητά την θέση του καθηγητή στην ΑΣΚΤ λέγοντας ότι του την έχουν υποσχεθεί ο Κύρου κι ο Ραγκαβής και επικαλείται τον νόμο Βενιζέλου του 1929 κατά τον οποίον μόνο ο υπουργός μπορεί με διάταγμα να διορίζει διευθυντή και καθηγητές στη Σχολή. Οι πολιτικές εξελίξεις ραγδαίες. 4 Αυγούστου 1936 ο Μεταξάς καταργεί τον κοινοβουλευτισμό.
Από τότε βιώνει την πεμπτουσία της σιωπής, ηθελημένα απομονωμένος στο σπίτι του στη Δάφνη οδός Σουλίου 27 και με αυτή την μινώταυρου επιθυμία, χαρακτηριστική των Αρκάδων, επαναλαμβάνει ότι αδικήθηκε.
Παρεννόησε ή του το υποσχέθηκαν στη Γερμανία ότι θα εισέλθει στην κοινωνία του καθηγητικού κατεστημένου και τσάκισε όταν σκόνταψε; …έκλαψε επί εβδομήντα χρόνια και η κοινότητα των ζωγράφων γι αυτό, στιγματίζοντας ό,τι δεν τελεσφόρησε….
Ο Γιώργος Μπουζιάνης εμπεριέχεται στην μοναξιά του παραπόνου. Από τότε είχε χυθεί πολλή μελάνη για την μη εκπλήρωση της επιθυμίας του. Το ίδιο μελάνι χύθηκε και για τον Παρθένη ότι τον τρέλανε ο διωγμός που του ασκούσε το καθηγητικό κατεστημένο καταγγέλλοντας ως δοτό τον διορισμό του και τα πολιτικά παιχνίδιά του με τα κόμματα εξουσίας. Και ο Δημήτρης Περδικίδης αρχές της δεκαετίας του 1980 με μυστική επιστολή ταξίδεψε από την Ισπανία για να παραλάβει την θέση κάτω από το τραπέζι στην ΑΣΚΤ άσχετα αν ποτέ δεν του απεδόθη και γεύθηκα ως φίλος του, τον πόνο και την οργή του κατά των άλλων φίλων Νικολαϊδη, Κεσσανλή που του την βραχυκύκλωσαν.
Αναγνωρισμένος από την εικαστική κοινότητα ο Γιώργος Μπουζιάνης είχε ήδη κερδίσει το προσωπικό του στοίχημα και το ραντεβού στα Ιλίσια πεδία.
1936 πρώτη του συμμετοχή στην Ομάδα «Τέχνη» (Η ομάδα συνδέονταν με το Κόμμα των Φιλελευθέρων).
1940-1948 το έθνος σε σκοτάδι, σπαραγμός…
5 Νοεμβρίου 1949 πρώτη ατομική έκθεση με έργα τα περισσότερα προπουλημένα στον «Παρνασσό». Ο τύπος γράφει: «Η εμφάνισή του αυτή στον ‘‘Παρνασσό’’ έχει και το πρόσθετο ενδιαφέρον θα είναι η πρώτη εκδήλωση μιας καινούργιας ομάδας καλλιτεχνών που πήρε το όνομα ‘‘Στάθμη’’..... που θα κάνουν σύντομα και ομαδική εμφάνιση».
Πρώτη έκθεση της ομάδας στο Ζάππειο τον Μάιο του 1950.
1950 Μπιενάλε της Βενετίας.
1951 δραστηριότητα της ομάδας με εκθέσεις στη Θεσσαλονίκη, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους στο Βόλο και έκθεση στη Ρώμη την άνοιξη του 1953.
Ιούνιος 1955 η ομάδα ασκεί κριτική στη διοίκηση του Καλλιτεχνικού Επαγγελματικού Επιμελητηρίου για κακοδιαχείριση - συνάντηση με τον Υπουργό Παιδείας (Γεροκωστόπουλο).
1956 η ελληνική επιτροπή αποτελούμενη από τους Μ. Καλλιγά, Μ. Χατζηδάκη, Βρ. Τσούχλο, του απονέμει το α΄ ελληνικό βραβείο του Διεθνούς Διαγωνισμού Γκούγκενχάιμ αξίας 1000 δολαρίων (33.000δρχ).
Η εκφραστική του δύναμη έχει γίνει σχολή και μύθος, όσο για τα παράπονά του… έτσι είναι ο καλλιτέχνης κυριαρχείται στο παμφάγο αίσθημα της μοναδικότητας, θέλοντας το σύμπαν να τον υπηρετεί και τσακίζει στο πρώτο ‘‘όχι’’ (όπως κι ο Γεράσιμος Στέρης και ας προωθείται η διένεξή του με τον Παπαντωνίου ως αιτία αναχώρησής του το 1939 στην Αμερική. Την δουλειά της διακόσμησης του ελληνικού περιπτέρου στην Διεθνή Έκθεση της Νέας Υόρκης πήγαινε να πάρει και που είχε ταχτοποιηθεί από την παρέα Πικιώνη και ας φάνηκε ότι την ανέλαβε βάση διαγωνισμού).
Χωρίς τον καθηγητικό θώκο δυο καλλιτέχνες δημιουργούν σχολή μες στη σχολή με την μέγιστη χειρονομιακή τους γραφή, το χρώμα και την προσωπική τους φόρμα οι Γιώργος Μπουζιάνης και Πάνος Σαραφιανός. Την δεκαετία του 1980 κυριαρχεί ο Μάκης Θεοφιλακτόπουλος. Και την ίδια δεκαετία ο Νίκος Κεσσανλής ως καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και σόουμαν, της δίνει νέα ώθηση, ανατροπή, εμπλουτίζοντάς την με σκέψεις των Βάλτερ Μπένγιαμιν, Joseph Beuys, Γιάννη Κουνέλλη και την ανανεώνει, σπάει τον εντοιχισμό της τέχνης, την διαχέει στο χώρο, την κοινωνικοποιεί με αυτόν τον τρόπο από τα στεγανά των μυημένων εννοιολογικών καλλιτεχνών της δεκαετίας του 1970, με έργο ουσιαστικό και όραμα, των Δημήτρη Αληθινού, Γιάννη Μπουτέα, την εντάσσει στην καθημερινή αναζήτηση, παιχνίδι ανατροπή. Ένα πολιτισμικό σοκ, ελευθέριας και πανσπερμίας που διαρκεί ως σήμερα στην ΑΣΚΤ.
Δοκιμάστηκε η σχολή στο «νέο» την δεκαετία του 1980 με πληροφορίες που ζυμώθηκαν - ξεπέρασε το εφεύρημα, την συστολή, τον μιμητισμό, δέχθηκε την πολιτισμική επίθεση των μεγαλοσυλλεκτών- τα «θέλω» του εμπορίου. Ταξίδεψε σε μπιενάλε, ξεπέρασε τις ατολμίες και τους συμβιβασμούς … το αεράκι δεν στερείται ονείρων και πάντα κινεί τα πανιά των ελευθερογνωμούντων…
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ο Γιώργος Μπουζιάνης την 21η Οκτωβρίου του 1959 στις 9.30 μ.μ. απεβίωσε στην κλινική Αλεξάνδρα. Η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη την 22α Οκτωβρίου στις 5 μ.μ. στο Α’ νεκροταφείο Αθηνών. Εκ μέρους του υπουργείου παιδείας παρέστησαν ο διευθυντής γραμμάτων και θεάτρου Κουρνούτος και ο τμηματάρχης καλών τεχνών Κατριβάνος, οι διευθυντές των μουσείων Μπενάκη και ακροπόλεως Χατζηδάκης και Μηλιάδης. Τον επικήδειο προσφώνησε ο πρόεδρος του καλλιτεχνικού επιμελητηρίου Τσούχλος. Στην κηδεία παρευρέθηκαν οι καθηγητές του πολυτεχνείου και της Ανωτάτης σχολής Καλών Τεχνών. Τα έντυπα της εποχής αναφέρουν με μεγάλους τίτλους το γεγονός του θανάτου με την υπογράμμιση ότι ήταν ο σημαντικότερος νεοέλληνας ζωγράφος.
«Πέθανε φτωχός, βοηθούμενος οικονομικά μόνο από κάποιους φίλους, ενώ η αναγνώρισή του ήρθε καθυστερημένα», γράφουν έως σήμερα.
Δήλωσε εθελοντής - τους απαντώ - και ας μην τροχοδρομούνε την τέχνη στα ευτελή…
(«όσο ανώτερο είναι ένα έργο σε ποιότητα τόσο και πιο ωφέλιμο είναι στην κοινωνία» Γιώργος Μπουζιάνης)

ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ
ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ-ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ-ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ
Επιμέλεια - πρόταση του κριτικού τέχνης Χρήστου Ν. Θεοφίλη

Γιώργος Μπουζιάνης (Αθήνα, 1885 – Αθήνα, 23 Οκτωβρίου 1959)

«Η αισθητική επιβάλλεται από μια βαθύτατη αναγκαιότητα, δεν είναι ζήτημα απόφασης και εκλογής»

Γιώργος Μπουζιάνης
Βιολογία, κοινωνιολογία, ψυχολογία, αισθητική, λέγεται, είναι δυνάμεις προσέγγισης του καλλιτέχνη, προσφέροντας την ανάγνωση των κρυμμένων πληροφοριών και των ουσιαστικών αιτιών που μετασχηματίζονται σε έργο. …θα πρόσθετα, σημαντικότερο είναι, το να έχει βουτήξει ο γράφων τα ακροδάκτυλά του στα υλικά της τέχνης για να την προσεγγίσει…οι καλλιτέχνες μιλούν με κωδικούς χειρονομιών και επιφωνημάτων της συντεχνίας και αυτό ναι μεν φτωχαίνει την επιδερμίδα μα ποτέ την τέχνη στο μεδούλι της. Να τόπος ιερός συνομιλίας, αν αποζητάς να σπάσεις κωδικούς …τα αλλά στην ανεπάρκειά τους σε χρίζουν σε παρόντα χρόνο κοτζαμπάση των τεχνών με λόγο αδιέξοδο και ποτέ σε μέλλοντα ... Στα νοήματα των λέξεων και των επιστημών δεν θα συναντήσεις την μαγεία της πράξης…
Ο Γιώργος Μπουζιάνης με καταγωγή από τα Μπουζιανέικα της Τρίπολης μαθήτευσε από το 1900 και για επτά χρόνια στην Σχολή Καλών Τεχνών στους Ροϊλό, Λύτρα, Βολανάκη, Ιακωβίδη. Τον Οκτώβριο του 1907 ο γιατρός Χαραμής, του παρέχει 80 μάρκα μηνιαίως για σπουδές στο Μόναχο και στην Ακαδημία Τεχνών στον Όττο Ζάιτζ. 1914 Βερολίνο κοντά στον ιμπρεσιονιστή Μαξ Λίμπερμαν. 1924 συμβόλαιο με την γκαλερί Μπάρχφελντ. 1929-1932 με οικονομική στήριξη της γκαλερί διαμένει στο Παρίσι.
Οκτώβριος 1935 στην Ελλάδα - κυβέρνηση Παναγή Τσαλδάρη. Ο Γιώργος Μπουζιάνης επιστρέφει. Ο αρχιμανδρίτης της ελληνικής κοινότητας του Αϊχενάου του παρέχει δυο συστατικές επιστολές του πρέσβη στο Βερολίνο Αλέξανδρου Ρίζου - Ραγκαβή και ένα επίσημο έγγραφο-πρόσκληση του Α’ γραμματέα Αχιλλέα Κύρου για να έλθει στην Ελλάδα προς αποφυγή στράτευσης… Έχει αποκτήσει την γερμανική υπηκοότητα.
Ο Γιώργος Μπουζιάνης ερχόμενος αποζητά την θέση του καθηγητή στην ΑΣΚΤ λέγοντας ότι του την έχουν υποσχεθεί ο Κύρου κι ο Ραγκαβής και επικαλείται τον νόμο Βενιζέλου του 1929 κατά τον οποίον μόνο ο υπουργός μπορεί με διάταγμα να διορίζει διευθυντή και καθηγητές στη Σχολή. Οι πολιτικές εξελίξεις ραγδαίες. 4 Αυγούστου 1936 ο Μεταξάς καταργεί τον κοινοβουλευτισμό.
Από τότε βιώνει την πεμπτουσία της σιωπής, ηθελημένα απομονωμένος στο σπίτι του στη Δάφνη οδός Σουλίου 27 και με αυτή την μινώταυρου επιθυμία, χαρακτηριστική των Αρκάδων, επαναλαμβάνει ότι αδικήθηκε.
Παρεννόησε ή του το υποσχέθηκαν στη Γερμανία ότι θα εισέλθει στην κοινωνία του καθηγητικού κατεστημένου και τσάκισε όταν σκόνταψε; …έκλαψε επί εβδομήντα χρόνια και η κοινότητα των ζωγράφων γι αυτό, στιγματίζοντας ό,τι δεν τελεσφόρησε….
Ο Γιώργος Μπουζιάνης εμπεριέχεται στην μοναξιά του παραπόνου. Από τότε είχε χυθεί πολλή μελάνη για την μη εκπλήρωση της επιθυμίας του. Το ίδιο μελάνι χύθηκε και για τον Παρθένη ότι τον τρέλανε ο διωγμός που του ασκούσε το καθηγητικό κατεστημένο καταγγέλλοντας ως δοτό τον διορισμό του και τα πολιτικά παιχνίδιά του με τα κόμματα εξουσίας. Και ο Δημήτρης Περδικίδης αρχές της δεκαετίας του 1980 με μυστική επιστολή ταξίδεψε από την Ισπανία για να παραλάβει την θέση κάτω από το τραπέζι στην ΑΣΚΤ άσχετα αν ποτέ δεν του απεδόθη και γεύθηκα ως φίλος του, τον πόνο και την οργή του κατά των άλλων φίλων Νικολαϊδη, Κεσσανλή που του την βραχυκύκλωσαν.
Αναγνωρισμένος από την εικαστική κοινότητα ο Γιώργος Μπουζιάνης είχε ήδη κερδίσει το προσωπικό του στοίχημα και το ραντεβού στα Ιλίσια πεδία.
1936 πρώτη του συμμετοχή στην Ομάδα «Τέχνη» (Η ομάδα συνδέονταν με το Κόμμα των Φιλελευθέρων).
1940-1948 το έθνος σε σκοτάδι, σπαραγμός…
5 Νοεμβρίου 1949 πρώτη ατομική έκθεση με έργα τα περισσότερα προπουλημένα στον «Παρνασσό». Ο τύπος γράφει: «Η εμφάνισή του αυτή στον ‘‘Παρνασσό’’ έχει και το πρόσθετο ενδιαφέρον θα είναι η πρώτη εκδήλωση μιας καινούργιας ομάδας καλλιτεχνών που πήρε το όνομα ‘‘Στάθμη’’..... που θα κάνουν σύντομα και ομαδική εμφάνιση».
Πρώτη έκθεση της ομάδας στο Ζάππειο τον Μάιο του 1950.
1950 Μπιενάλε της Βενετίας.
1951 δραστηριότητα της ομάδας με εκθέσεις στη Θεσσαλονίκη, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους στο Βόλο και έκθεση στη Ρώμη την άνοιξη του 1953.
Ιούνιος 1955 η ομάδα ασκεί κριτική στη διοίκηση του Καλλιτεχνικού Επαγγελματικού Επιμελητηρίου για κακοδιαχείριση - συνάντηση με τον Υπουργό Παιδείας (Γεροκωστόπουλο).
1956 η ελληνική επιτροπή αποτελούμενη από τους Μ. Καλλιγά, Μ. Χατζηδάκη, Βρ. Τσούχλο, του απονέμει το α΄ ελληνικό βραβείο του Διεθνούς Διαγωνισμού Γκούγκενχάιμ αξίας 1000 δολαρίων (33.000δρχ).
Η εκφραστική του δύναμη έχει γίνει σχολή και μύθος, όσο για τα παράπονά του… έτσι είναι ο καλλιτέχνης κυριαρχείται στο παμφάγο αίσθημα της μοναδικότητας, θέλοντας το σύμπαν να τον υπηρετεί και τσακίζει στο πρώτο ‘‘όχι’’ (όπως κι ο Γεράσιμος Στέρης και ας προωθείται η διένεξή του με τον Παπαντωνίου ως αιτία αναχώρησής του το 1939 στην Αμερική. Την δουλειά της διακόσμησης του ελληνικού περιπτέρου στην Διεθνή Έκθεση της Νέας Υόρκης πήγαινε να πάρει και που είχε ταχτοποιηθεί από την παρέα Πικιώνη και ας φάνηκε ότι την ανέλαβε βάση διαγωνισμού).
Χωρίς τον καθηγητικό θώκο δυο καλλιτέχνες δημιουργούν σχολή μες στη σχολή με την μέγιστη χειρονομιακή τους γραφή, το χρώμα και την προσωπική τους φόρμα οι Γιώργος Μπουζιάνης και Πάνος Σαραφιανός. Την δεκαετία του 1980 κυριαρχεί ο Μάκης Θεοφιλακτόπουλος. Και την ίδια δεκαετία ο Νίκος Κεσσανλής ως καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και σόουμαν, της δίνει νέα ώθηση, ανατροπή, εμπλουτίζοντάς την με σκέψεις των Βάλτερ Μπένγιαμιν, Joseph Beuys, Γιάννη Κουνέλλη και την ανανεώνει, σπάει τον εντοιχισμό της τέχνης, την διαχέει στο χώρο, την κοινωνικοποιεί με αυτόν τον τρόπο από τα στεγανά των μυημένων εννοιολογικών καλλιτεχνών της δεκαετίας του 1970, με έργο ουσιαστικό και όραμα, των Δημήτρη Αληθινού, Γιάννη Μπουτέα, την εντάσσει στην καθημερινή αναζήτηση, παιχνίδι ανατροπή. Ένα πολιτισμικό σοκ, ελευθέριας και πανσπερμίας που διαρκεί ως σήμερα στην ΑΣΚΤ.
Δοκιμάστηκε η σχολή στο «νέο» την δεκαετία του 1980 με πληροφορίες που ζυμώθηκαν - ξεπέρασε το εφεύρημα, την συστολή, τον μιμητισμό, δέχθηκε την πολιτισμική επίθεση των μεγαλοσυλλεκτών- τα «θέλω» του εμπορίου. Ταξίδεψε σε μπιενάλε, ξεπέρασε τις ατολμίες και τους συμβιβασμούς … το αεράκι δεν στερείται ονείρων και πάντα κινεί τα πανιά των ελευθερογνωμούντων…
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ο Γιώργος Μπουζιάνης την 21η Οκτωβρίου του 1959 στις 9.30 μ.μ. απεβίωσε στην κλινική Αλεξάνδρα. Η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη την 22α Οκτωβρίου στις 5 μ.μ. στο Α’ νεκροταφείο Αθηνών. Εκ μέρους του υπουργείου παιδείας παρέστησαν ο διευθυντής γραμμάτων και θεάτρου Κουρνούτος και ο τμηματάρχης καλών τεχνών Κατριβάνος, οι διευθυντές των μουσείων Μπενάκη και ακροπόλεως Χατζηδάκης και Μηλιάδης. Τον επικήδειο προσφώνησε ο πρόεδρος του καλλιτεχνικού επιμελητηρίου Τσούχλος. Στην κηδεία παρευρέθηκαν οι καθηγητές του πολυτεχνείου και της Ανωτάτης σχολής Καλών Τεχνών. Τα έντυπα της εποχής αναφέρουν με μεγάλους τίτλους το γεγονός του θανάτου με την υπογράμμιση ότι ήταν ο σημαντικότερος νεοέλληνας ζωγράφος.
«Πέθανε φτωχός, βοηθούμενος οικονομικά μόνο από κάποιους φίλους, ενώ η αναγνώρισή του ήρθε καθυστερημένα», γράφουν έως σήμερα.
Δήλωσε εθελοντής - τους απαντώ - και ας μην τροχοδρομούνε την τέχνη στα ευτελή…
(«όσο ανώτερο είναι ένα έργο σε ποιότητα τόσο και πιο ωφέλιμο είναι στην κοινωνία» Γιώργος Μπουζιάνης)
Χρήστος Ν. Θεοφίλης

ΧΡΗΣΤΟΣ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗΣ
Ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος ανήκει στην πολυσυλλεκτική δεξαμενή του ανιδιοτελούς εικαστικού αισθήματος μαζί με τους Ακριθάκη, Βεντούρα, Σταύρο Ιωάννου, Κατράκη, Ιφιγένεια Λαγάνα, Ν. Λύτρα, Μαλέα, Μπουζιάνη, Οικονόμου, Ευθύμη Παπαδημητρίου, Παπαλουκά, Περδικίδη, Σαρρή, Σκλάβο, Σπυρόπουλο, Στέρη, Χαλεπά. Στην ίδια πλεύση οι Τάκις Βασιλάκης, Δημητρέας, Κουνέλης, Κτενάς, Μήλιος, Μπότσογλου και οι νεώτεροι Ζαχαρίας Αρβανίτης, Αρφαράς, Γιάννης Γουρζής – Άννινος, Κασκούρας, Κούκος, Μορταράκος, Μπουρναζάκης, . Οδηγούμενοι από το ευφυές ένστικτό τους, γρήγορα απέδρασαν από τα ευρωπαϊκά κινήματα γραφής και τις γενιές των ομογενοποιημένων εικαστικών προϊόντων, είδος υπάκουο σε ‘‘ορμόνες’’ και υποδείξεις της καταναλωτικής ευτυχισμένης κοινωνίας και ας προσπαθεί ο επιδέξιος της τεχνεμπορίας λόγος και η δημοσιογραφική θηριωδία του λαϊφστάιλ, με επιδερμικές προσεγγίσεις να τους εντάξει σε -ισμους και δεκαετίες. Σε δρόμο προσωπικής έρευνας το έργο τους… και ηθελημένα κυκλοφορούν κάποια βιώσιμα στοιχεία των κινημάτων, απόδειξη ότι η τέχνη είναι εμπειρία και αλληλουχία του «γίγνεσθαι» και του «μεταβατικού».
Ο ευρωπαϊκός εικαστικός λόγος κτίσθηκε στην βάση της πολιτισμικής γεωμετρίας της εξορυγμένης από τα σπλάχνα της ελληνικής γης. Κυκλαδικά ειδώλια, φιλοσοφία, ποίηση. Αυτό ευφυώς το είχαν καταλάβει, διατυπώνοντας την δικιά τους ανάγκη έκφρασης, οι Κριστιάν Ζερβός και Στρατής Ελευθεριάδης - Τεριάντ, κυριαρχώντας 50 χρόνια στην αναγέννηση του Παρισιού, κέντρο τότε των κοινωνιών. Αυτό το γνώριζε και ο αλεξανδρινός Αλέξανδρος Ιόλας και την κατάλληλη στιγμή πέταξε στο αμερικανικό όνειρο μεταφέροντας στις αποσκευές του, όχι τον δούρειο ίππο μα την ποιητική της πράξης αυτής, το έργο των Μαξ Ερνστ και Ρενέ Μαγκρίτ. Το 1953 προσφέρει στην μητέρα όλων των μαχών και των χάρτινων του μιλιταριστικού πολιτισμού δίδυμων πύργων, το τοτέμ της Ποπ Αρτ τον Άντι Γουόρχολ.
Διαμαντόπουλος Διαμαντής. Στην τεθλασμένη των συναισθημάτων του. Γεννήθηκε στην Μαγνησία Μικράς Ασίας τον Ιούνιο του 1914. Με την καταστροφή του 1922 έρχονται στην Αθήνα – ο πατέρας του έχει χαθεί.
1929 δημοσιεύει σκίτσα στην «Διάπλαση των Παίδων» με το ψευδώνυμο «Ακάμας».
1930 με παρότρυνση του Φ. Γιοφύλλη, εκθέτει τέμπερες στην «Αίθουσα Καλλιτεχνικών Ατελιέ».
1931 - 1936, σπουδάζει ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, με τους Μπισκίνη, Παρθένη. Ταξιδεύει και μελετά την βυζαντινή και λαϊκή τέχνη. Φιλοτεχνεί τα σκηνικά και τα κοστούμια της θεατρικής παράστασης «Άλκηστη» του Ευριπίδη στην «Λαϊκή Σκηνή» του Καρόλου Κουν.
1937-1940 υπηρετεί την θητεία του.
1940 έκθεση στο Αρχαιολογικό Μουσείο και στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών (Royal Academy of Arts) του Λονδίνου.
1944 συλλαμβάνεται με τον αδελφό του Ιωακείμ ως μέλη της Εθνικής Αντίστασης… φυλακίζονται στο Χαϊδάρι.
1947 ομαδική έκθεση στην αίθουσα «Ρόμβος».
1950 για λίγο διδάσκει μαθήματα τεχνικών στο «Ελληνικό Σπίτι» της Α. Χατζημιχάλη… τα παρατά… δουλεύει οικοδόμος και αποφασίζει να απομονωθεί και να αφοσιωθεί στο έργο του… δεν το διαθέτει στο εμπόριο με θέση κατά της «όλο και μεγαλύτερης εμπορευματοποίησης της τέχνης».
1964 συμμετέχει σε ομαδική έκθεση στην Κύπρο με ένα έργο που το είχε ήδη εκθέσει στην αίθουσα «Ρόμβος» το 1947.
1967… Δικτατορία. Δεν αποδέχεται την απονομή βραβείου του ενός εκατομμυρίου δραχμών.
1975 επιτρέπει στη Βάσω Κατράκη να δει το έργο του -τον πείθει να εκθέσει. Η επιστροφή του: σταθμός στα εικαστικά του τόπου. Εκθέτει στο Πνευματικό Κέντρο «Ώρα» του Ασαντούρ Μπαχαριάν - καταγράφονται οι απόψεις του στο «Χρονικό» της «Ώρας».
1977 συμμετέχει σε δύο ομαδικές εκθέσεις στο Βελιγράδι και στο Βουκουρέστι.
1978 Εθνική Πινακοθήκη αναδρομική έκθεση με 311 έργα του. Ακολουθούν Δουβλίνο (1979) και δύο εκθέσεις πάλι στο κέντρο «Ώρα» (1980 και 1982).
1978 σε συνέντευξη στον Λευτέρη Παπαδόπουλο απαντά σε ερώτηση για την άρνηση να πουλά τα έργα του:
-«Δεν θέλω κύριε! Ξέρετε, όταν ένας άνθρωπος νιώσει από ένα πράγμα μεγάλο πόνο, μεγάλη προσβολή, συνδέει αυτή την προσβολή με τις εκθέσεις, τις πωλήσεις, όλα αυτά. Εμένα με προσέβαλαν πολύ. Έτσι, σιχάθηκα και τις εκθέσεις και τις πωλήσεις. Τη ζωγραφική, βέβαια, δε τη σιχάθηκα... Πάντως, οπωσδήποτε δεν πρόκειται να πουλήσω κανένα έργο! Γιατί, εκτός απ’ όλα τα άλλα, δεν είναι δυνατόν να φτιάχνω έργα για να στολίζουν τα σπίτια των εφοπλιστών...»
1981 παραχωρεί την σειρά των έργων «Οικοδόμοι» στην εφημερίδα «Αυγή» για το ημερολόγιο.
1982 συμμετέχει στην έκθεση «Ευρωπάλια» στις Βρυξέλλες.
1983 με τον Κ. Κουλεντιανό προτείνεται και εκπροσωπεί την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας. Εξακολουθεί να αρνείται την πώληση του έργου του. Ζει με την αδελφή του Ειρήνη έως τον θάνατό της το 1989 στο Βύρωνα.
1989 η πρυτανεία της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών του παραχωρεί μικρό διαμέρισμα στο κέντρο της Αθήνας. Απομονώνεται το υπόλοιπο της ζωής του.
6 Ιουνίου 1995 πεθαίνει στο Αττικό Θεραπευτήριο Κυψέλης - κηδεύτηκε την επομένη στο Νεκροταφείο Ζωγράφου.
Λες και το ήξερε, τους έδωσε μόνο ό,τι ήθελε να τους δώσει… Στην κηδεία του δεν είδα την επίσημη πολιτεία και τα κόμματα της αριστεράς απόντα.
Κατηγορήθηκε ως φοβικός, αντικοινωνικός και επιθετικός στις συζητήσεις του, διώχνοντας όλους εκείνους που προσπάθησαν να σπάσουν το φράγμα του περιορισμού του.
Όμως, το να ξεκινάς την ζωή σου με διωγμό, σε κάνει να παραμένεις ακλόνητα Εθελοντής στη φτώχεια, στην ιδεολογία σου και στην βαθύτατη υπαρξιακή μοναξιά σου εκπέμποντας την προσωπική σου κοσμοθέαση …και ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος βίωσε κατάσαρκα τον διωγμό της παρέας Τσαρούχη που έλεγχε το θολό εικαστικό τοπίο και τα μέσα της εποχής, συνοδοιπόροι τους και η παρέα της Αίγινας. Ήταν όλοι συμμαθητές στην Ανωτάτη σχολή καλών τεχνών από το 1931 έως το 1936.
Ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος, με την στάση ζωής του, την κοινωνική σιωπή του, την συνείδηση του κοινωνικού ρόλου της τέχνης, ουσιαστικά τοποθετεί εαυτόν αενάως ως καταγγελία του ιερατείου τους…
ΧΡΗΣΤΟΣ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗΣ